Panik atak

Qorxu realdır, təhlükə yoxdur
Panik atak qəfil başlayan güclü qorxu və bədən əlamətləri dalğasıdır — ürək döyüntüsü, nəfəs darlığı, titrəmə, başgicəllənmə. Burada onun niyə baş verdiyini, tutma anında nə etməyi və müalicənin necə seçildiyini nevroloq Dr. Jalə Qarayeva izah edir.
Nevroloq Dr. Jalə Qarayeva Dr. Jalə Qarayeva Nevroloq və EEQ üzrə mütəxəssis
+994 50 363 10 02
Panik atak nədir

Panik atak nədir?

Panik atak qəfil, güclü qorxu dalğasıdır. Bir neçə dəqiqə içində ürək sürətlə döyünür, nəfəs çatmır, əl-ayaq titrəyir, başgicəllənmə və bədəndən qopma hissi yaranır. Çox adam bunu ilk dəfə ürək tutması və ya ölüm təhlükəsi kimi yaşayır.

Əslində panik atak bədənin «təhlükə siqnalı» sisteminin boş yerə işə düşməsidir. Real təhlükə olmadan adrenalin ifraz olunur və bədən sanki qaçmağa və ya döyüşməyə hazırlaşır. Əlamətlər çox narahatedicidir, amma panik atağın özü həyat üçün təhlükəli deyil.

Tutma adətən 10 dəqiqə ərzində ən güclü həddinə çatır və 20–30 dəqiqəyə sakitləşir. Panik atak tez-tez təkrarlanır və insan yeni tutmadan qorxmağa başlayırsa, buna panik pozuntu deyilir. Bu, müalicə olunan vəziyyətdir.

Bir tutma necə keçir?

Panik atak qəfil qalxır, bir neçə dəqiqəyə zirvəyə çatır və sonra öz-özünə sakitləşir. Bu gedişi tanımaq tutma anında daha az qorxmağa kömək edir.

  1. Qəfil başlanğıc

    İlk dəqiqələr
    Çox vaxt heç bir xəbərdarlıq olmadan ürək döyüntüsü, köksdə sıxılma və qorxu bir anda qalxır. «Mənə nəsə olur» hissi adətən ilk gəlir.

  2. Zirvə

    Təxminən 10 dəqiqə
    Əlamətlər ən güclü həddindədir: nəfəs darlığı, titrəmə, tərləmə, başgicəllənmə, nəzarəti itirmək və ya ölmək qorxusu. Bu nöqtədə dayanıb yavaş nəfəs almaq ən vacibdir.

  3. Sakitləşmə

    10–30 dəqiqə
    Adrenalin azaldıqca ürək döyüntüsü və nəfəs normallaşır. Qorxu tədricən çəkilir, amma bədən bir müddət gərgin qala bilər.

  4. Sonrası

    Saatlarla davam edə bilər
    Tutmadan sonra yorğunluq, halsızlıq və «yenə olacaq?» narahatlığı qalır. Məhz bu gözləmə qorxusu yeni tutmaları tətikləyə bilər.

Panik atak, yoxsa ürək tutması?

Ən çox qarışdırılan və ən çox qorxu yaradan iki vəziyyəti yan-yana qoyduq. Bu cədvəl diaqnoz deyil — şübhə varsa, həmişə ürək tutması kimi davranın və 103-ə zəng edin.
Əlamət Panik atak Ürək tutması
Başlama Qəfil — çox vaxt sakit vaxtda və ya stress altında Çox vaxt fiziki yük, pilləkən, ağırlıq qaldırma zamanı
Köksdə hiss Sıxılma, «ürək partlayacaq» hissi Təzyiq, ağırlıq; qola, çiyinə, çənəyə yayıla bilər
Müddət 10 dəqiqədə zirvəyə çatır, 20–30 dəqiqəyə keçir Davam edir, istirahətlə keçmir, güclənə bilər
Nəfəs Tez-tez, dayaz nəfəs; «hava çatmır» hissi Nəfəs darlığı fiziki yüklə artır
Yanaşı əlamətlər Titrəmə, keyimə, bədəndən qopma, qorxu Soyuq tər, ürəkbulanma, güclü zəiflik
Nə ilə keçir Yavaş nəfəs və diqqəti yayındırmaqla sakitləşir İstirahətlə keçmir — təcili yardım lazımdır

Tutmanı nə başladır?

Tətikləyici hər kəsdə fərqlidir və çox vaxt bir neçəsi üst-üstə düşəndə tutma başlayır.

Stress və
tükənmişlik

Uzun gərginlik və tükənmişlik bədəni həssaslaşdırır; tutma bəzən gərgin dövrdən sonra, rahatlama anında başlayır.

Yuxusuzluq

Az və keyfiyyətsiz yuxu sinir sistemini qıcıqlanmağa daha meylli edir.

Kofein və
enerji içkiləri

Çox qəhvə, enerji içkisi və bəzi stimulyatorlar ürək döyüntüsünü artırıb tutmanı tətikləyə bilər.

Alkoqol və
nikotin

Alkoqolun təsiri keçəndə və siqaret çəkilən vaxt əlamətlər güclənə bilər.

Həddindən artıq
stimullaşma

Qələbəlik, qapalı yerlər, parlaq işıq və səs-küy həssas insanda tutmanı başlada bilər.

Hormonal
dəyişikliklər

Qadınlarda aybaşı ərəfəsi, hamiləlik və menopauza dövrü tutmalara təsir edə bilər.

Bu əlamətlər varsa, gözləməyin

Aşağıdakılar sadəcə panik atak olmaya bilər — ürək və ya digər təcili vəziyyətin əlaməti ola bilər.
103-ə zəng edin
  • Köks ağrısı qola, çiyinə və ya çənəyə yayılır və istirahətlə keçmir
  • Nəfəs darlığı getdikcə pisləşir, dodaqlar göyərir
  • Huşun itməsi, bayılma və ya güclü, keçməyən başgicəllənmə
  • Ürək döyüntüsü pozğunluğu ilk dəfə, xüsusən 40 yaşdan sonra yaranıb
  • Köks ağrısı güclü soyuq tər və ürəkbulanma ilə birlikdədir
  • Əlamətlər adi panik atakdan fərqlidir və şübhə doğurur
Nevroloq Dr. Jalə Qarayeva
Nevroloq və EEQ üzrə mütəxəssis

Dr. Jalə Qarayeva

Dr. Jalə Qarayeva nevroloq və EEQ mütəxəssisidir. Azərbaycan Tibb Universitetini bitirib, nevrologiya üzrə Türkiyədə, Ankara Gazi Xəstəxanasının nevrologiya kafedrasında ixtisaslaşıb. Hayat Referans Hospital-da panik atak, təşviş pozuntuları, baş ağrıları, miqren və digər nevroloji xəstəliklər üzrə qəbul aparır.

Bu saytdakı məqalələri o, qəbulda panik atak yaşayan insanlardan ən çox eşitdiyi suallara cavab olaraq hazırlayıb.

  • Nevrologiya üzrə ixtisaslaşma: Ankara Gazi Xəstəxanası, Türkiyə
  • "Sağlam həyat naminə" jurnalında "Baş ağrıları" məqaləsinin müəllifi
  • Beynəlxalq Baş Ağrısı Cəmiyyətinin (International Headache Society) konfransının iştirakçısı
+994 50 363 10 02
Həkim haqqında
Videolar

Dr. Jalə Qarayeva izah edir

Miqren diaqnozu qoyulubsa, bu 5 sehvi etmeyin 1:30

Miqren diaqnozu qoyulubsa, bu 5 səhvi etməyin

Miqren diaqnozundan sonra xəstələrin ən çox yol verdiyi səhvlər və onlardan necə qaçmaq olar.
ATV efiri: bas agrilarinin novleri ve miqren 29:45

ATV efiri: baş ağrılarının növləri və miqren

Dr. Jalə Qarayeva ATV efirində baş ağrılarının növlərindən, miqrenin əlamətlərindən və müalicəsindən danışır.
Miqren tutmasi zamani hansi elametler olur? 0:44

Miqren tutması zamanı hansı əlamətlər olur?

Tutma zamanı ən çox rast gəlinən əlamətlər: ağrının xarakteri, ürəkbulanma, işığa və səsə həssaslıq.
Miqren tutmasini hansi amiller basladir? 1:09

Miqren tutmasını hansı amillər başladır?

Tutmanı provokasiya edən gündəlik amillər və onları necə müəyyən etmək olar.
Bütün videolar

Tez-tez verilən suallar

Panik atak təhlükəlidirmi?
Panik atağın özü həyat üçün təhlükəli deyil və ürəyə zərər vermir. Amma əlamətləri ürək və ya digər xəstəliklərə oxşadığı üçün, xüsusən ilk dəfə, həkim fiziki səbəbləri istisna etməlidir.
Panik atak nə qədər davam edir?
Əlamətlər adətən 10 dəqiqə ərzində ən güclü həddinə çatır və 20–30 dəqiqəyə sakitləşir. Tutmadan sonra bir müddət yorğunluq və narahatlıq qala bilər.
Panik atak zamanı nə etməli?
Dayanın, təhlükəsiz yerdə oturun və nəfəsə diqqət edin: burundan yavaş nəfəs alın, ağızdan daha uzun müddətə buraxın. Özünüzə «bu panik atakdır, bir neçə dəqiqəyə keçəcək» deyin. Ətrafdakı 5 əşyanı saymaq diqqəti qorxudan yayındırır.
Panik atak öz-özünə keçirmi?
Hər bir tutma öz-özünə keçir — bədən adrenalini sonsuz saxlaya bilmir. Lakin tutmalar tez-tez təkrarlanırsa, yeni tutma qorxusu həyatı məhdudlaşdırırsa, müalicə lazımdır.
Panik pozuntu müalicə olunurmu?
Bəli. Ən təsirli üsul psixoterapiya (xüsusən koqnitiv-davranış terapiyası), nəfəs və rahatlama texnikalarıdır; bəzi hallarda həkim dərman müalicəsi də əlavə edir. Çox insan bir neçə ay ərzində nəzərəçarpan yaxşılaşma hiss edir.
Hansı həkimə müraciət etməli?
İlk addım fiziki səbəbləri (ürək, qalxanabənzər vəzi və s.) istisna etməkdir — bunu nevroloq və ya terapevt dəyərləndirir. Diaqnoz panik pozuntudursa, müalicə nevroloq və ya psixiatr tərəfindən aparılır.